Name: Yaşam Tarihi Stratejileri Ölçeği (Arizona Yaşam Tarihi Bataryası Kısa Formu)
Published: 2026
License: https://olcekbank.com/kullanim-sartlari

Temel ve Kaynak Bilgileri

Makale

Ölçek Türü

Uyarlama

Dil

Dil bilgisi henüz eklenmemiş.

Yaş Aralığı

18 yaş üstü bireyler

Kaynak Yılı

2026

Açıklama

Ölçek bilgileri kaynak taramasıyla oluşturulmuş, yazar/sorumlu yazar doğrulamasına açıktır.

Ölçülen Özellikler

Yaşam Tarihi Stratejileri

Uygulanabilir Gruplar

18 yaş üstü bireyler

Ana Araştırma Alanları

-

Alt Alanlar

-

Dergi

Evolutionary Psychological Science

DOI

10.1007/s40806-026-00477-3

Yazarlar

2 kayıt

Mustafa Gökmen COŞGUN

#1

Sorumlu

L

Lütfiye Söğütlü

#2

Yapı ve Maddeler

39 madde

Madde bilgileri henüz eklenmemiştir.

Likert ve Puanlama

Likert Sayısı

7

Likert Tipi

7'li Likert

Min Puan

16.00

Max Puan

21.00

Yüksek Puan Anlamı

-

Düşük Puan Anlamı

-

Puan Yorumlama

Ölçek puanlarının değerlendirilmesi "Yaşam Öyküsü Kuramı" (Life History Theory) temelinde, bireyin hızlı veya yavaş yaşam stratejilerinden hangisine daha yatkın olduğunun belirlenmesi esasına dayanır. Puanların Hesaplanması (Standartlaştırma): Ölçekte farklı aralıklara sahip iki ayrı Likert derecelendirmesi (-3'ten +3'e ve 0'dan 3'e) kullanıldığı için ham puanlar doğrudan toplanamaz. Değerlendirme yapılabilmesi için katılımcıların maddelere verdikleri yanıtlar öncelikle standart puanlara (z-skorlarına) dönüştürülmelidir. Elde edilen bu standart puanların ortalaması alınarak bireyin temel "Genel K-Faktörü" puanı hesaplanır. Puanların Yorumlanması (Yavaş ve Hızlı Stratejiler): Yüksek Puan (Yavaş Yaşam Stratejisi): Genel K-Faktörü puanının yüksek olması, bireyin "yavaş" yaşam öyküsü stratejileri benimsediğini gösterir. Bu eğilime sahip bireyler, kaynaklarını hayatta kalmaya, uzun vadeli planlamaya, aile ve arkadaş ağlarına destek vermeye, kaliteli ebeveynliğe ve bedensel sağlığı korumaya yatırırlar. Aynı zamanda bu strateji, ilk cinsel deneyim yaşının gecikmesi gibi daha uzun vadeli üreme hedefleriyle ilişkilidir. Düşük Puan (Hızlı Yaşam Stratejisi): Genel K-Faktörü puanının düşük olması, bireyin "hızlı" yaşam öyküsü stratejilerine eğilimli olduğuna işaret eder. Bu stratejide birey (özellikle çocukluğunda deneyimlediği öngörülemezlik ve belirsizlik gibi çevresel stres faktörlerinin bir adaptasyonu olarak) geleceğe uzun vadeli yatırımlar yapmak yerine anlık kazanımlara, daha erken üreme davranışlarına ve anı yaşamaya odaklanır. Alt Boyutların Değerlendirilmesi: Ölçek, İçgörü, Planlama ve Kontrol, Genel Özgecilik, Dindarlık, Ebeveyn İlişki Kalitesi, Aile Sosyal Teması ve Arkadaş Sosyal Teması alt alanlarındaki eğilimleri ölçer. (Not: Orijinal Genel Özgecilik boyutundaki 3 madde Türkçe formdan çıkarıldığı için, bu boyuttaki özgecil/yardımsever davranışlar daha çok kan bağı olan akrabalar ve yakın komşular üzerinden değerlendirilir.) Romantik Partner Bağlanması Alt Boyutunun Değerlendirilmesi: Orijinal ölçekte yer alan Romantik Partner Bağlanması alt boyutu, Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışmasında Genel K-Faktörü'nü anlamlı yordamadığı için toplam puan hesaplamasına dahil edilmez. Bu bölümdeki maddeler, bireyin partner ilişkilerindeki bağlanma ve yakınlık eğilimlerini ölçmek için diğer boyutlardan bağımsız olarak kendi içinde ayrıca değerlendirilmelidir.

Psikometri

Genel Güvenirlik (Ölçek Geneli)

Örneklem (N)

-

Cronbach Alpha (α)

-

McDonald's Omega (ω)

-

Diğer Güvenirlik

Genel K-Faktörü (Toplam): Cronbach α = 0.885, McDonald's ω = 0.897 İçgörü, Planlama ve Kontrol: Cronbach α = 0.843, McDonald's ω = 0.845 Genel Özgecilik: Cronbach α = 0.747, McDonald's ω = 0.839 Dindarlık: Cronbach α = 0.923, McDonald's ω = 0.925 Ebeveyn İlişki Kalitesi: Cronbach α = 0.858, McDonald's ω = 0.859 Aile Sosyal Teması: Cronbach α = 0.937, McDonald's ω = 0.938 Arkadaş Sosyal Teması: Cronbach α = 0.925, McDonald's ω = 0.926 Romantik Partner Bağlanması: Cronbach α = 0.829, McDonald's ω = 0.832

Alt Boyut Güvenirlikleri ve Yakınsak Geçerlik

Alt boyut güvenirlik verisi girilmemiş.

Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA)

KMO

-

Bartlett

-

Açıklanan Varyans

-

AFA Sonucu

Yapı Geçerliği (Doğrulayıcı Faktör Analizi - DFA): Ölçeğin yedi faktörlü orijinal yapısını test etmek için birinci düzey DFA uygulanmıştır. Başlangıçtaki modelin uyumunun yeterli olmaması sebebiyle, faktör yükü düşük olan (λ < 0.40) "Genel Özgecilik" alt boyutundaki 3 madde (orijinal formdaki 10, 11 ve 12. maddeler) ölçekten çıkarılmış ve bazı maddeler arasında (1-2, 5-6, 25-26, 26-27) modifikasyonlar yapılmıştır. Revize edilen nihai modelin uyum iyiliği indeksleri çok iyi düzeyde bulunmuştur: χ2(677) = 1766, p < .001; CFI = 0.932; TLI = 0.926; RMSEA = 0.050; SRMR = 0.046. Standardize edilmiş faktör yükleri 0.42 ile 0.93 arasında değişmektedir. İkinci Düzey Faktör Analizi (Genel K-Faktörü): Alt boyutların "Genel K-Faktörü" adı verilen üst bir yapıda birleşip birleşmediğini test etmek için ikinci düzey DFA yapılmıştır. "Romantik Partner Bağlanması" alt boyutunun anlamlı bir yük vermediği (λ = 0.06) görülmüş ve bu boyut modelden çıkarılmıştır. Kalan altı alt boyutun Genel K faktörüne anlamlı derecede yüklendiği hiyerarşik model kabul edilebilir bir uyum göstermiştir (CFI = 0.927; RMSEA = 0.052). Ölçüm Değişmezliği (Measurement Invariance): Çoklu grup DFA analizleri sonucunda, ölçeğin kadın ve erkek katılımcılar arasında yapısal, metrik, skaler ve kesin (strict) düzeylerde tam ölçüm değişmezliğini (full measurement invariance) sağladığı kanıtlanmıştır. Birleşme ve Uyum Geçerliği: Genel K-Faktörü puanı, beklentilere uygun olarak Beş Faktör Kişilik Özellikleri olan dışadönüklük (r = .250), uyumluluk (r = .293), sorumluluk (r = .252), duygusal denge (r = .336) ve deneyime açıklık (r = .147) ile pozitif yönde anlamlı ilişkiler göstermiştir. Öte yandan, Olumsuz Çocukluk Çağı Yaşantıları (r = -.307), Algılanan Çocukluk Sertliği (r = -.192) ve Öngörülemezliği (r = -.320) ile negatif yönde anlamlı düzeyde ilişkilidir. Biyodemografik geçerlik kapsamında ise yüksek Genel K puanının (yavaş yaşam stratejisi) gecikmiş ilk cinsel ilişki yaşı ile ilişkili olduğu doğrulanmıştır.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA)

RMSEA

0.050

SRMR

0.046

CFI

0.932

TLI / NNFI

0.926

DFA Sonucu

Yapı Geçerliği (Doğrulayıcı Faktör Analizi - DFA): Ölçeğin yedi faktörlü orijinal yapısını test etmek için birinci düzey DFA uygulanmıştır. Başlangıçtaki modelin uyumunun yeterli olmaması sebebiyle, faktör yükü düşük olan (λ < 0.40) "Genel Özgecilik" alt boyutundaki 3 madde (orijinal formdaki 10, 11 ve 12. maddeler) ölçekten çıkarılmış ve bazı maddeler arasında (1-2, 5-6, 25-26, 26-27) modifikasyonlar yapılmıştır. Revize edilen nihai modelin uyum iyiliği indeksleri çok iyi düzeyde bulunmuştur: χ2(677) = 1766, p < .001; CFI = 0.932; TLI = 0.926; RMSEA = 0.050; SRMR = 0.046. Standardize edilmiş faktör yükleri 0.42 ile 0.93 arasında değişmektedir. İkinci Düzey Faktör Analizi (Genel K-Faktörü): Alt boyutların "Genel K-Faktörü" adı verilen üst bir yapıda birleşip birleşmediğini test etmek için ikinci düzey DFA yapılmıştır. "Romantik Partner Bağlanması" alt boyutunun anlamlı bir yük vermediği (λ = 0.06) görülmüş ve bu boyut modelden çıkarılmıştır. Kalan altı alt boyutun Genel K faktörüne anlamlı derecede yüklendiği hiyerarşik model kabul edilebilir bir uyum göstermiştir (CFI = 0.927; RMSEA = 0.052). Ölçüm Değişmezliği (Measurement Invariance): Çoklu grup DFA analizleri sonucunda, ölçeğin kadın ve erkek katılımcılar arasında yapısal, metrik, skaler ve kesin (strict) düzeylerde tam ölçüm değişmezliğini (full measurement invariance) sağladığı kanıtlanmıştır. Birleşme ve Uyum Geçerliği: Genel K-Faktörü puanı, beklentilere uygun olarak Beş Faktör Kişilik Özellikleri olan dışadönüklük (r = .250), uyumluluk (r = .293), sorumluluk (r = .252), duygusal denge (r = .336) ve deneyime açıklık (r = .147) ile pozitif yönde anlamlı ilişkiler göstermiştir. Öte yandan, Olumsuz Çocukluk Çağı Yaşantıları (r = -.307), Algılanan Çocukluk Sertliği (r = -.192) ve Öngörülemezliği (r = -.320) ile negatif yönde anlamlı düzeyde ilişkilidir. Biyodemografik geçerlik kapsamında ise yüksek Genel K puanının (yavaş yaşam stratejisi) gecikmiş ilk cinsel ilişki yaşı ile ilişkili olduğu doğrulanmıştır.

Kapsam Geçerliği

Kapsam Geçerliği Notu

Yapı Geçerliği (Doğrulayıcı Faktör Analizi - DFA): Ölçeğin yedi faktörlü orijinal yapısını test etmek için birinci düzey DFA uygulanmıştır. Başlangıçtaki modelin uyumunun yeterli olmaması sebebiyle, faktör yükü düşük olan (λ < 0.40) "Genel Özgecilik" alt boyutundaki 3 madde (orijinal formdaki 10, 11 ve 12. maddeler) ölçekten çıkarılmış ve bazı maddeler arasında (1-2, 5-6, 25-26, 26-27) modifikasyonlar yapılmıştır. Revize edilen nihai modelin uyum iyiliği indeksleri çok iyi düzeyde bulunmuştur: χ2(677) = 1766, p < .001; CFI = 0.932; TLI = 0.926; RMSEA = 0.050; SRMR = 0.046. Standardize edilmiş faktör yükleri 0.42 ile 0.93 arasında değişmektedir. İkinci Düzey Faktör Analizi (Genel K-Faktörü): Alt boyutların "Genel K-Faktörü" adı verilen üst bir yapıda birleşip birleşmediğini test etmek için ikinci düzey DFA yapılmıştır. "Romantik Partner Bağlanması" alt boyutunun anlamlı bir yük vermediği (λ = 0.06) görülmüş ve bu boyut modelden çıkarılmıştır. Kalan altı alt boyutun Genel K faktörüne anlamlı derecede yüklendiği hiyerarşik model kabul edilebilir bir uyum göstermiştir (CFI = 0.927; RMSEA = 0.052). Ölçüm Değişmezliği (Measurement Invariance): Çoklu grup DFA analizleri sonucunda, ölçeğin kadın ve erkek katılımcılar arasında yapısal, metrik, skaler ve kesin (strict) düzeylerde tam ölçüm değişmezliğini (full measurement invariance) sağladığı kanıtlanmıştır. Birleşme ve Uyum Geçerliği: Genel K-Faktörü puanı, beklentilere uygun olarak Beş Faktör Kişilik Özellikleri olan dışadönüklük (r = .250), uyumluluk (r = .293), sorumluluk (r = .252), duygusal denge (r = .336) ve deneyime açıklık (r = .147) ile pozitif yönde anlamlı ilişkiler göstermiştir. Öte yandan, Olumsuz Çocukluk Çağı Yaşantıları (r = -.307), Algılanan Çocukluk Sertliği (r = -.192) ve Öngörülemezliği (r = -.320) ile negatif yönde anlamlı düzeyde ilişkilidir. Biyodemografik geçerlik kapsamında ise yüksek Genel K puanının (yavaş yaşam stratejisi) gecikmiş ilk cinsel ilişki yaşı ile ilişkili olduğu doğrulanmıştır.

APA 7 Atıf

Coşgun, M. G., & Söğütlü, L. (2026). Adaptive calibration of life history strategy in Türkiye: The role of childhood unpredictability. Evolutionary Psychological Science. https://doi.org/10.1007/s40806-026-00477-3

Kullanım ve Künye

Kullanım Bilgileri

Kullanım İzni Akademik Ücretsiz

Kullanım Kısıtı Var

Aktif Durum Aktif

İletişim ve Onay

Sorumlu Yazar Mustafa Gökmen COŞGUN

İletişim E-posta Gizli

Onay Tarihi 07.07.2026 18:54

Red Tarihi -

Yetki Politikası

İzin Politikası İzin Yetkili Yazar veya Sistem Yöneticisi

Uyuşmazlık Yönetimi Yönetici Denetimli

Tüm Yazar Onayı Zorunlu

İzin Kararı Verebilecekler

Mustafa Gökmen COŞGUN, Mustafa Gökmen Coşgun

Yazar Onay Durumu

Yazar onay süreci tamamlandı.

Kullanım Kısıtları

Örnek maddeler: Orijinali 42 madde olan ölçekten, uyarlama çalışmasında düşük faktör yüküne sahip 3 madde çıkarılmıştır. Nihai Türkçe form toplam 39 maddeden oluşmaktadır. Madde 1: "Kötü bir durumla karşılaştığımda onu daha iyi hale getirmek için elimden geleni yaparım." Madde 7: "Kan bağı olan akrabalarıma duygusal destek vermek için her ay önemli ölçüde zaman ayırırım." Madde 23: "Biyolojik anneniz sizi gözetmek ve iyi bir şekilde yetiştiğinizden emin olmak için ne kadar çaba gösterdi?" Madde 34: "Arkadaşlarınız zihninizi meşgul eden endişelerden kurtulmanıza ne kadar yardımcı oldu?"

Orijinal Ölçek Künyesi

Orijinal Başlık

-

Orijinal Yazarlar

-

Orijinal Yıl

-

Orijinal Dil

-

Orijinal DOI

-

Kurumsal

Yaşam Tarihi Stratejileri Ölçeği (Arizona Yaşam Tarihi Bataryası Kısa Formu)

İşlemler

Temel ve Kaynak Bilgileri

Yazarlar

Yapı ve Maddeler

Aile Sosyal Teması

Arkadaş Sosyal Teması

Dindarlık

Ebeveyn İlişki Kalitesi

Genel Özgecilik

İçgörü, Planlama ve Kontrol

Romantik Partner Bağlanması

İçgörü

Planlama ve Kontrol

Likert ve Puanlama

Psikometri

Genel Güvenirlik (Ölçek Geneli)

Alt Boyut Güvenirlikleri ve Yakınsak Geçerlik

Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA)

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA)

Kapsam Geçerliği

APA 7 Atıf

Kullanım ve Künye

Kullanım Bilgileri

İletişim ve Onay

Yetki Politikası

Kullanım Kısıtları

Orijinal Ölçek Künyesi

Sıkça Sorulan Sorular

Yaşam Tarihi Stratejileri Ölçeği (Arizona Yaşam Tarihi Bataryası Kısa Formu)

İşlemler

Temel ve Kaynak Bilgileri

Yazarlar

Yapı ve Maddeler

Aile Sosyal Teması

Arkadaş Sosyal Teması

Dindarlık

Ebeveyn İlişki Kalitesi

Genel Özgecilik

İçgörü, Planlama ve Kontrol

Romantik Partner Bağlanması

İçgörü

Planlama ve Kontrol

Likert ve Puanlama

Psikometri

Genel Güvenirlik (Ölçek Geneli)

Alt Boyut Güvenirlikleri ve Yakınsak Geçerlik

Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA)

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA)

Kapsam Geçerliği

APA 7 Atıf

Kullanım ve Künye

Kullanım Bilgileri

İletişim ve Onay

Yetki Politikası

Kullanım Kısıtları

Orijinal Ölçek Künyesi

Sıkça Sorulan Sorular

Panoya kopyalandı