Kapsam Geçerliği Notu
Kapsam geçerliğini sağlamak amacıyla Davis (1992) tekniği kullanılmıştır. Buna göre uzman görüşleri ile incelenen ölçeğin kapsam geçerlilik indeksi 0.92olarak bulunmuştur. Yapı geçerliliğinin tespit edilebilmesi için açımlayıcı (exploratory) faktör analizi (AFA) yapılmıştır. Açımlayıcı faktör analizi ile yapısal geçerlilik, boyutlar arasındaki ilişki ve faktör yapısı incelenmektedir. Ölçeğin faktör sayısını belirlemede Kaiser’in özdeğer≥1 kuralı kullanılır (Kaiser, 1974). Ayrıca verilerin faktör analizine uygunluğunu belirlemek için Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) testi ve Bartlett küresellik testi uygulanmıştır. DHLS’nin KMO değeri 0,718 olarak bulunmuştur. Bartlett küresellik testi değerleri (χ 2 = 1362,58 df=171 p<0,05) istatistiksel olarak anlamlı bulunmuş ve korelasyon matrisinin birim matris olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Böylece elde edilen sonuçlara göre veri grubuna faktör analizi uygulanabileceği sonucuna varılmaktadır. AFA için eğik döndürme yöntemi olan “Promax” döndürme tekniği uygulanmıştır. Faktör analizi sonucunda birden fazla faktörden yük alan maddeler ve faktör yükleri arasında .10'dan fazla fark olan 3 madde ölçekten çıkartılmıştır. Ölçek üç faktörlü bir yapıya sahiptir. Üç faktörlü yapı ölçeğin toplam değişkenlerinin %42,4’ü açıkladığı görülmektedir. (Tablo 1). 0,40'ın altında madde yüklenmemiştir. Dolayısıyla ölçek 19 madde ve üç faktör olarak belirlenmiştir. “Scree-plot” grafiğinde, ölçeğin faktöriyel yapısı sunulmuştur (Şekil 2). Factor 1:1,5,6,8B,10,11,12 ve 16 numaralı maddeler bu faktör altında toplanmıştır. Bu maddeler diyabet sağlık okuryazarlığıyla ilgili bilgiyi anlama ile ilgili ifadeleri içermektedir. Bu nedenle faktöre “Diyabetin akut komplikasyonları ile ilgili bilgi sahibi olma”adı verilmiştir. Factor 2:2,4,7,9,19 ve 21 numaralı maddeler bu faktör altında toplanmıştır. Bu maddeler diyabet sağlık okuryazarlığıyla ilgili bilgiyi değerlendirme ile ilgili ifadeleri içerir. Bu nedenle faktöre “Diyabetin akut komplikasyonları ile ilgili karşılaşılan sorunları yorumlama” adı verilmiştir. Factor 3:3,8A,13,14 ve 17 numaralı maddeler bu faktör altında toplanmıştır. Bu maddeler Diyabet Sağlık Okuryazarlığıyla ilgili bilgiyi kullanma/uygulama ile ilgili ifadeleri içerir. Bu nedenle faktöre “Diyabetin akut komplikasyonları ile ilgili sağlıklı yaşam biçimi davranışları” adı verilmiştir. Maddelerin faktör yüklerine bakıldığında madde yüklerinin .420 ile .763 arasında olduğu belirtilmiştir. Açıklayıcı faktör analizi sonucu elde edilen faktörler ve madde faktör yükleri Tablo 1’de görülmektedir. Elde edilen sonuçlar incelendiğinde, birinci faktörün madde faktör yüklerinin 0,474 ile 0,763 arasında olan 8 maddeden oluştuğu, ikinci faktörün madde faktör yüklerinin 0,497 ile 0,709 arasında olan 6 maddeden oluştuğu ve üçüncü faktörün madde faktör yüklerinin 0,420 ile 0,701 ile arasında olan 5 maddeden oluştuğu görülmektedir. Madde faktör yüklerinin tamamının 0,40’tan büyük olduğu görülmektedir (Tablo 1).
Kapsam geçerliğini sağlamak amacıyla Davis (1992) tekniği kullanılmıştır. Buna göre uzman görüşleri ile incelenen ölçeğin kapsam geçerlilik indeksi 0.92olarak bulunmuştur. Yapı geçerliliğinin tespit edilebilmesi için açımlayıcı (exploratory) faktör analizi (AFA) yapılmıştır. Açımlayıcı faktör analizi ile yapısal geçerlilik, boyutlar arasındaki ilişki ve faktör yapısı incelenmektedir. Ölçeğin faktör sayısını belirlemede Kaiser’in özdeğer≥1 kuralı kullanılır (Kaiser, 1974). Ayrıca verilerin faktör analizine uygunluğunu belirlemek için Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) testi ve Bartlett küresellik testi uygulanmıştır. DHLS’nin KMO değeri 0,718 olarak bulunmuştur. Bartlett küresellik testi değerleri (χ 2 = 1362,58 df=171 p<0,05) istatistiksel olarak anlamlı bulunmuş ve korelasyon matrisinin birim matris olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Böylece elde edilen sonuçlara göre veri grubuna faktör analizi uygulanabileceği sonucuna varılmaktadır. AFA için eğik döndürme yöntemi olan “Promax” döndürme tekniği uygulanmıştır. Faktör analizi sonucunda birden fazla faktörden yük alan maddeler ve faktör yükleri arasında .10'dan fazla fark olan 3 madde ölçekten çıkartılmıştır. Ölçek üç faktörlü bir yapıya sahiptir. Üç faktörlü yapı ölçeğin toplam değişkenlerinin %42,4’ü açıkladığı görülmektedir. (Tablo 1). 0,40'ın altında madde yüklenmemiştir. Dolayısıyla ölçek 19 madde ve üç faktör olarak belirlenmiştir. “Scree-plot” grafiğinde, ölçeğin faktöriyel yapısı sunulmuştur (Şekil 2). Factor 1:1,5,6,8B,10,11,12 ve 16 numaralı maddeler bu faktör altında toplanmıştır. Bu maddeler diyabet sağlık okuryazarlığıyla ilgili bilgiyi anlama ile ilgili ifadeleri içermektedir. Bu nedenle faktöre “Diyabetin akut komplikasyonları ile ilgili bilgi sahibi olma”adı verilmiştir. Factor 2:2,4,7,9,19 ve 21 numaralı maddeler bu faktör altında toplanmıştır. Bu maddeler diyabet sağlık okuryazarlığıyla ilgili bilgiyi değerlendirme ile ilgili ifadeleri içerir. Bu nedenle faktöre “Diyabetin akut komplikasyonları ile ilgili karşılaşılan sorunları yorumlama” adı verilmiştir. Factor 3:3,8A,13,14 ve 17 numaralı maddeler bu faktör altında toplanmıştır. Bu maddeler Diyabet Sağlık Okuryazarlığıyla ilgili bilgiyi kullanma/uygulama ile ilgili ifadeleri içerir. Bu nedenle faktöre “Diyabetin akut komplikasyonları ile ilgili sağlıklı yaşam biçimi davranışları” adı verilmiştir. Maddelerin faktör yüklerine bakıldığında madde yüklerinin .420 ile .763 arasında olduğu belirtilmiştir. Açıklayıcı faktör analizi sonucu elde edilen faktörler ve madde faktör yükleri Tablo 1’de görülmektedir. Elde edilen sonuçlar incelendiğinde, birinci faktörün madde faktör yüklerinin 0,474 ile 0,763 arasında olan 8 maddeden oluştuğu, ikinci faktörün madde faktör yüklerinin 0,497 ile 0,709 arasında olan 6 maddeden oluştuğu ve üçüncü faktörün madde faktör yüklerinin 0,420 ile 0,701 ile arasında olan 5 maddeden oluştuğu görülmektedir. Madde faktör yüklerinin tamamının 0,40’tan büyük olduğu görülmektedir (Tablo 1).